ÇÖP ENDEKSİ BİZE NE ANLATIYOR?

agra
  • Ekim 2020

Çöp Endeksi Bize Ne Anlatıyor?

  1. Ruj Endeksi
  2. Patlamış Mısır Endeksi
  3. Estetik Ameliyat Endeksi
  4. BigMac Endeksi
  5. Çöp Endeksi gibi endeks isimlerine bakıp ülkelerin ekonomileriyle ilgili bilgi verdiğini anlamak zor ama ekonomik göstergeler için bu endeksler, tam da bu amaçla kullanılıyor.

Ekonomik krizlerin yaşandığı dönemlerde doğal olarak insan davranışlarının bundan etkilenmesi beklenir. Bu davranışları inceleyen ekonomistler ekonominin gidişiyle paralel olan birçok sıra dışı endeksler belirlediler. Alım gücü azalan kadınların pahalı aksesuar ve bakım ürünleri yerine rujlara yönelmesi, ekonomik buhranların psikolojik etkisinden kaçan Amerikalıların kendilerini sinemada film izlemeye adaması, krizlerden ilk etkilenen ihtiyaçlardan birinin estetik ameliyatlar olması, satın alma gücünün ülkelerdeki BigMac fiyatıyla ölçülmesi gibi ekonominin gidişi hakkında fikir verecek insan davranışlarının tespit edilmesi birçok sıra dışı endeksin doğmasına sebep olmuştur.

Çöp endeksinin de mantığı yukarıda saydığımız endeksler ile oldukça benzer: Milli gelir ne kadar fazlaysa çöp de o kadar fazla olur. Ekonomist Michael McDonough tarafından ortaya atılan bu fikre göre halkın, zenginleştikçe yeni eşyalar almak için eski eşyaları çöpe attığını ve bununla birlikte tüketiminin de arttığı kabul ediliyor. Bloomberg’e göre çöp endeksi gerçekten de oldukça isabetli. 2001-2010 yılları arasında çöp akışı ile ekonomik büyüme arasında % 82,4 oranında korelasyon var [1]. %82,4’ün ne anlama geldiğini merak edenler için ufak bir korelasyon parantezi açalım. İstatistikte iki veya daha fazla raslantısal değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü korelasyon teknikleriyle hesaplanıyor. Bu iki değişkeni çöp ve ekonomik büyüme olarak kabul edebilirsiniz. Korelasyon katsayısı “r” ile gösterilir ve bu bağlamda r= İlişki için çıkan sonuçlar aşağıdaki aralıklara göre şu şekilde yorumlanır:

  1. 0.00 ilişki yok
  2. 0.01 – 0.29 düşük düzeyde ilişki
  3. 0.30 – 0.70 orta düzeyde ilişki
  4. 0.71 – 0.99 yüksek düzeyde ilişki
  5. 1.00 mükemmel ilişki

Her ne kadar ekonominin durumunu gösteren öncü bir gösterge olmasa da ekonomik hareketlerin halka yansımasını daha saf bir şekilde gösterdiğini söylemek yanlış olmayacaktır.

Öyle ki “DeutscheBank”ın uluslararası başekonomisti Torsten Slok, ekonominin nasıl gittiğini kontrol etmek için Amerikan Demiryolları Birliği tarafından verilen atık taşıma verilerine danıştığını ve bu verilerin diğer birçok çarpıtılmış göstergeden daha temiz bir bilgi sunduğunu belirtmişti [2].

Türkiye’de bu endeksin ne durumda olduğunu merak ediyorsanız İstanbul Büyükşehir Belediyesinin verilerinden düzenlediğimiz aşağıdaki grafiği inceleyebilirsiniz. Son yıllardaki ekonomik durgunluğun etkilerinin tüketici tüketimlerine yansıdığını söylemek yanlış olmayacaktır. 2017 yılında zirve yapan kişi başına düşen evsel atık miktarının 2020 yılına kadar kademeli olarak düşerek 10 yıl öncesine yaklaştığını görüyoruz. Bu verilerden hareketle İstanbul’da yaşayan insanların tasarruf tedbirleri kapsamında daha az eşyayı, yemeği vs çöpe attığını ve tüketimini azalttığını net şekilde söyleyebiliriz.

Dip Not: 2020 yılı için 6 aylık çöp verilerini 1 yıla göre oranlayıp, 2020 yılı nüfus artışının da 2019 yılındaki kadar (%3) olacağını kabul ederek hesaplama yaptığımızı belirtelim.

agra

[1] https://www.businessinsider.com/chart-of-the-day-the-us-garbage-indicator-economy-2012-7 Ziyaret zamanı:21.07.2020

[2] https://www.cnbc.com/2016/11/01/the-garbage-indicator-what-trash-is-telling-us-about-the-economy-now.html Ziyaret zamanı: 22.07.2020

Yazar: Taner Toraman